Dit is misschien een lastige vraag.
Bekijk het eens op deze manier. Iedere mens bezit bepaalde kennis, vaardigheden en ervaringen. Daarmee is hij in staat om productieve handelingen te verrichten, variërend van het bedenken van een creatief concept, het voortbrengen van een product tot het verlenen van een service. In ruil voor een overeengekomen vergoeding - bij een vast dienstverband noemen we dit salaris - verbindt hij zich aan de organisatie, met al zijn capaciteiten. Anders gezegd, de organisatie koopt het recht op de capaciteiten van de medewerker. Iedere dag weer. En dit geldt voor elke organisatie en voor iedere individuele medewerker in die organisatie. Ook uw organisatie.
De vraag is nu: Hebben u en uw organisatie aan het eind van de dag volledig gebruik gemaakt van dit recht op de capaciteiten van uw medewerkers of heeft u uw recht laten verlopen?
Wat mij opvalt is dat veel organisaties eerder ten onder gaan aan eigen incompetentie en een onvermogen om intelligent te handelen dan dat zij worden verslagen door de concurrentie. Dit kent vele vormen: incompetent leiderschap, politieke spelletjes, silo-gedrag van afdelingen en business units, paleis-revoluties, onzinnige of regelrecht contraproductieve regels en procedures, gebrek aan richting, misorganisatie en miscommunicatie. Dit alles heeft tot gevolg dat de organisatie geen optimaal gebruik maakt van haar collectieve intelligentie, van de som van haar collectieve capaciteiten. Noem het organisatorische stupiditeit.
Karl Albrecht vergelijkt dit met het begrip entropie uit de thermo-dynamica. Entropie drukt de mate van wanorde in een systeem uit, het natuurkundig verlies van nuttig arbeidsvermogen bij arbeid die door warmte wordt verricht. Entropie is dus de afname van bruikbare energie, of in dit geval, de afname van bruikbare capaciteit in de organisatie. Het tegenovergestelde van entropie is negentropie, een door Léon Nicolas Brillouin geïntroduceerde samenvoeging van het begrip negatieve entropie dat in 1943 voor het eerst werd gebruikt door Erwin Schrödinger. Een wat mij betreft mooiere term is syntropie. Dit is dus de toename van bruikbare energie, in dit geval capaciteit in de organisatie, door intelligent gebruik en toepassing van die capaciteit.
Wat dus aan het eind van de dag overblijft is de beschikbare capaciteiten minus de entropie als gevolg van de organisatorische stupiditeit plus de syntropie als gevolg van organisatorische intelligentie, of intelligent handelen.
En of u alle intelligentie uit uw organisatie haalt? Dat weet u als u de entropie en syntropie in uw organisatie in kaart heeft gebracht.
Mars Climate Orbiter
Hij was ruim 10 maanden onderweg. Gelanceerd in 1998, kwam de Mars Climate Orbiter aan bij zijn eindbestemming op 23 september 1999. Spannende momenten volgden nadat de Orbiter was losgemaakt van het draagschip en zich langzaam naar de baan bewoog van waaruit hij Mars zou observeren. Toen werd het stil. IJzingwekkend stil.
Een dag later werd de hoop op een signaal opgegeven en NASA stelde een onderzoek in. Een 125 miljoen dollar kostend paradepaardje was op onverklaarbare wijze verdwenen. Een week later kwam het antwoord. "Mensen maken soms fouten", zei Edward Weiler, NASA's Associate Administrator voor Ruimtevaarttechnologie. Dat mag wel een understatement worden genoemd.
De oorzaak van het verlies van de 125 miljoen dollar kostende satelliet bleek even eenvoudig als pijnlijk. Diverse teams die aan het project werkten, bleken gebruik te hebben gemaakt van verschillende meetsystemen. Het ene team had de engelse mijlen, feet en inches gehanteerd, terwijl het andere team in kilometers en meters had gerekend. Foutje, bedankt!
Dit is een klassiek voorbeeld van organisatorische stupiditeit, het diametraal tegenovergestelde van organisatorische intelligentie. Je vraag je af hoe dit mogelijk is. Hadden ze geen overleg met elkaar? Hoe kan het toch dat het niemand is opgevallen dat men met twee verschillende maateenheden werkte? In een rapport van de MCOMFIB - de Mars Climate Orbiter Mission Failure Investigation Board - wordt een achttal subfactoren genoemd die samen hebben geleid tot dit debakel. Opvallend is de mechanische taal die wordt gehanteerd. Zo wordt melding gemaakt van "the systems engineering function within the project that is supposed to track and double-check all interconnected aspects of the mission was not robust enough, exacerbated by ...". Niet robuust genoeg. Een systeemontwikkelingsfunctie die niet robuust genoeg is. Je moet er maar op komen. Eveneens opvallend is dat ook aangegeven wordt dat "some communications channels among project engineering groups were too informal". Te informeel. Ik vraag me af wat ik me daar bij moet voorstellen.
Dit is overigens ook een klassiek voorbeeld van het merkwaardige gegeven dat als je een groep mensen met een hoog IQ laat samenwerken, het groeps-IQ lager lijkt te liggen dan het IQ van elk van de leden. Kortom, allemaal sterspelers in een voetbalteam maakt nog geen goed voetbalteam - verre van dat vaak. Dit is ooit verwoord door Karl Albrecht: "Wanneer intelligente mensen samenwerken in een groep tenderen ze naar collectieve stupiditeit". Daarover later meer.